شهرهای ما که هیچ، حتی روستاهای ما صاحب مسجد و حسینیه های بسیاری هستند. روستاهای زیادی را می شناسیم که تعداد ساکنان ِ ثابت آن به سی نفر هم نمی رسد، اما مسجدی دارند که بالغ بر صد نفر در آن جای می گیرند و این مسجد تنها محل نماز است و گاهی ختم ها و عزاداری ها. برخی ها که فعال ترند پایگاه تابستانی و کلاس های جانبی دارند. بسیج مساجد هم که این روزها خوب سیاسی شده است و تاثیرگذار. البته تا تاثیر را چه تعریف کنیم. اما هرچه هست تا دورافتاده ترین کوی و برزن این یک قلم نهاد مدنی هست و فعال است. آنقدر تکثر دارد که هیات امنای آن و فعالان محلی در آن تاثیر بیشتری داشته باشند. البته تاثیر امام جماعت و نوع انتخاب آن را هم نادیده می گیریم تا بتوانیم مسجد را یک پایگاه مدنی بخوانیم.

البته مسئله من مساجد موجود نیست. مسئله ای که هست اینجاست که در همین تهران خودمان، مساجدی داریم که در نماز جماعت ها جز چند صف اول پر نمی شوند. مساجد بزرگی داریم که طبقات بالای آن جز در ایام ِ خاص ِ سال همیشه بسته است. اما در کنار همه اینها گویا همت مضاعفی در احداث مسجد هنوز هست. اینکه سالیانه هزار مسجد در کشور بنا شود، می توانست بسیار خوب باشد اگر به مسجد به عنوان یک نهاد مدنی نگاه می شد. اگر مساجد دیگر با حداکثر ظرفیتشان کار می کردند. مساجدی که محله به محله یکی یا دوتا از آنها را در خود دارد، حتی گاهی نمازهای صبح را هم به جماعت برگزار نمی کنند. مساجد ما از کمی پیش از نماز جماعت تا کمی پس از آن فعال هستند و اگر در خیابان باشی و وقت نماز در حال گذشتن باشد، مسجدی نیست که بتوانی در آن نماز بخوانی. نه تنها مساجد که سرویس های بهداشتی انها هم بسته اند. با این وضعیت ما سالی هزار مسجد هم به مجموعه مساجدمان اضافه کنیم. دینداری اضافه می شود یا نمازخوانی؟

مساجدی که جز روزهای خاص کم جمعیت شده اند، مساجدی که حتی در ایامی مثل محرم جای خودشان را به انواع تکیه و حسینیه داده اند، مساجدی که تنها پایگاه نگاه و نگرش خاصی شده اند، حتی اگر به اینترنت مجهز شوند و یا حتی اینترنتی هم اداره شوند، پر جمعیت و جذب کننده نسل جدید و افکار گوناگون نخواهد شد. هرچند ظاهرا بالاخره باید این بودجه ها به نوعی مصرف شود.

بامزه اینجاست که علیرغم اینهمه مسجد با درهای بسته، شهرداری طرح نمازخانه سازی را در هر میدان کوچک و هر پارک ِ محلی در دست دارد. البته ناگفته نماند که نمازخانه ساختن آسان تر از اداره یک سرویس بهداشتی در شهر است. اگر بخواهیم در هرکدام از این نمازخانه ها نماز بجای بیاورید حتما باید از پیش وضو داشته باشید. شهرداری هیچ مسئولیتی در قبال طهارت و مشکلاتی از این دست ندارد.

مشکلی که در زمینه نماز و مسجد وجود دارد سخت افزاری نیست که با احداث مساجد جدید برطرف شود. مشکل آن در نوع اداره و بینش های ترویج شده در آن است. باور کنیم این پایگاهی که قرار بود مردمی باشد، گویا دیگر متعلق به همه مردم نیست.

بعد از تحریر: بعد از نوشتن این متن، این خبر را  دیدم. باز هم پیشرفتی است.