در جریان تحقیقاتی که این مدت در دانشگاه ها درگیرش بودم، بسیار به فضای علمی دانشگاه ها پرداخته بودیم. تلاشمان این بود که نگاه دانشجو و استاد را از زوایای مختلف به قوانین دانشگاه و شرایط علمی دانشگاه بسنجیم. انچه به شدت در این تحقیقات دیده می شد بی تفاوتی گسترده دانشجویی از فضای علمی بود. بی تفاوتی ای که ناشی از روشن نبودن علت و دلیل درس خواندن و چشم انداز این علم آموزی در شغل و آینده دانشجو داشت. اینکه دانشجو جماعت ایده ای برای بهتر شدن فضای علمی نداشته باشد و حتی نگاه نقادانه به فضای فعلی نکند،  گویای اتفاق مثبتی در جامعه دانشگاهی نیست.

چند وقت پیش یکی از اساتید خوب علوم اجتماعی می گفت برای یک کلاس کارشناسی ارشد مدتی کار کردم تا یک جلسه ارائه خوب آماده کنم. به نظرم موضوعی قابل بحث را ارائه کرده بودم. اما بعد از ارائه کار آن هم در جمع بهترین دانشجویان ارشد - در آن کلاس و در آن دانشکده حتما باید رتبه یک رقمی کنکور ارشد را داشته باشی تا توانسته باشی سر این کلاس بنشینی - حتی برای دانشجویان یک سوال پیش نیامد. اصلا بحثی در پایان کلاس در نگرفت.

این بلایی است که امروز سر کلاس های درس ما آمده و دانشگاه ما را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. امروز دیگر دانشجوها نگاه انتقادی ندارند. تنها رفتن سرکلاس ، حاضر زدن برای اینکه تعداد غیبت ها زیاد نشود و نه برای حضور واقعی بر سر بحث و کلاس، و تنها جروه نوشتن هایی از سر اجبار، شده ماحصل تحصیل آکادمیک ما.  هرچند با روالی که طی این سالها در دانشگاه آغاز شده بود این سرانجام را می شد پیش بینی کرد.

آنجا که باید سر کلاس ها دانشجو سانسور می شد و حرف نمی زد. آن روزی که از هر کلاس همیشه خبری به بیرون درز می کرد تا استاد و یا دانشجوی بحث کننده توبیخ شود. آنجا که گفتگوهای بر سر کلاس ها که کاملا باید علمی و آزاد باشد سر از پرونده های انضباطی دانشجویان و یا حتی اساتید در آورد. انجا که ملاک و معیار سنجش و گزینش استاد و دانشجو ،شد نوع نگاه و یا نقادی های ایشان به دستگاه علمی و یا حتی بالاتر. و اینچنین شد که هزینه هرگونه نقد و گفتگویی در جامعه دانشگاهی ما بالا رفت. اگر روزنامه یا نشریه ای بود یا بسته شد و یا با هزار و یک دردسر برای نویسندگانش همراه شد.اگر همایش و تجمعی بود به جای تحمل کردن و حفظ فضای آزاد، اجازه اجرا نگرفت و یا اگر اجرا شد، با تعلیق و محرومیت های بعد از آن همراه شد.

اگر آن روز نقد های دانشجویی را برنتافتند، امروز باید منتظر یک روال جدید دیگری باشند. دانشجویانی که یا منتقدند و ترجیح می دهند سکوت کنند و به دنبال آینده ای فراسوی مرزها باشند. یا دانشجویانی که دیگر برایشان نقد هم مهم نیست. قرار است فقط روزگار تحصیل بگذرد. این دو گروه به ظاهر دیگر ولدان چموش دستگاه آموزش عالی نیستند، دیگر دردسر ندارند و آرامش دانشگاه ها حفظ خواهد شد. اما این دانشگاه به خواب خواهد رفت. دانشگاه خواب به مراتب برای یک نظام خطرناک تر از دانشگاه ناآرام است. متاسفانه هنوز مسئولین ما این مهم را درنیافته اند.

و این طبیعی است که وقتی تحقیقی بکنی تمام نشانه های یک آکادمی آزاد را در ان نخواهی یافت. اینچنین است که اگر در این فضای رخوت آلود روزنامه ای ، وبلاگی و یا دستنوشته های استادی بتواند خواب خفته اساتید و دانشجویانش را برهم بزند جای بسی تقدیر دارد. مهم نیست که چقدر با ماهیت گفتگو موافق باشی ، مهم این است که فضای این گفتگو فراهم شود. به جد بر این باورم که اگر یکی جسارت گفتن را داشته باشد و از معیارهای عاقلانه و درست استفاده کند، خفتگانی که آرزوی گفتگوی آزاد را داشته اند، بیدار خواهند شد و  آغاز خواهند کرد.

اگر بارها و بارها از وبلاگ این استادم و نوشتهای جامعه شناسانه زمینی اش نوشته ام از این بابت است. نوشته های جامعه شناسی زمینی فضای ظاهرا آرام دانشکده را برهم زده و حداقلش این است که سوژه گفتگوی بسیاری از اساتید و دانشجویان شده است. ممکن است بسیاری بر نحوه بیانش و یا نوع نگاهش انتقاد داشته باشند. من نیز شاید برخی نکته هایش را نپسندم و باور نداشته باشم. اما می دانم دکتر صدیق آغازگر گفتگوی جدیدی شده اند و با هوشمندی دیگران را نیز به این عرصه کشیده اند. همین که این فضا باز شود و گفتگوها متکثر گردد، خودبه خود فضای گفتگویی به سمت آنچه باید پیش خواهد رفت. زبان و قلم ایشان و همه ما در گفتگو تعدیل و تلطیف خواهد شد. در این گفتگو ها حتی از نوع انتقادی به ایرادات و نقدهای خود پی خواهیم برد. فرصت این گفتگوها را پاس بداریم و تلاش کنیم بر تعداد گفتگو کنندگان بیافزاییم. نگران بازتاب ها و درهم ریختگی و یا حتی دلخوری های موقت ابتدایی نباشیم. شاید که گفتگوی آزادمان خیری باشد برای رسیدن به آن کادمی آزاد، که در حال تبدیل شدن به یک خواب دست نیافتنی در دانشگاه های ماست.